Yukarıdaki grafikte açık mavi renk, kalın oklar erkeklik hormonlarının üretildiği (androgen) yumurtalık, böbrek üstü bezi ve yağ dokusunu göstermektedir. Bu üç organda üretilen erkeklik hormonları kan dolaşımına geçmektedir. Grafiğin ortasında sarı zemin üzerinde görülen SHBG (erkeklik hormonu bağlayıcı madde) karaciğerde üretilmektedir. SHBG erkeklik hormonlarına bağlanarak onları etkisiz hale dönüştürür. Bu nedenle erkeklik hormonlarının fazla üretildiği kadınlarda fazla üretilen erkeklik hormonlarını etkisiz hale getirmek için kan dolaşımındaki SHBG maddesinin yüksek düzeyde olmasını istiyoruz. Aşağıdaki resimde SHBG ile bağlanmış bir erkeklik hormonu (testosteron) görmekteyiz;
Erkeklik hormonlarının (Örn; total testosteron) yaklaşık %2-3 kadarı serbest olarak SHBG ye bağlanmadan kan dolaşımındadır. İstenmeyen, kötü testosteron bu serbest olarak dolaşan %2-3 lük miktardır. SHBG miktarındaki azalma serbest olarak dolaşan erkeklik hormonlarının miktarının artmasına neden olur.
SHBG üretimini etkileyen bazı faktörler vardır. Bu faktörler yukarıdaki grafikte 4 tane siyah renk, ince ok SHBG ye doğru yönelmiştir. Bunlar insülin, yağ dokusu, tiroid hormonu ve genetik yapıdır.
Pankreas’tan insülin üretimi fazla olan kişilerde (hiperinsülinemi) SHBG miktarı azdır. İnsülin üretimi azaldıkça SHBG miktarı artmaktadır.
Kilo artışı ve şişmanlık SHBG miktarını ters yönde etkilemektedir. Yani, yağ dokusu miktarındaki artışa paralel olarak SHBG miktarı azalmaktadır. Kilo verildikçe özellikle yağ dokusu azaldıkça SHBG nin kan dolaşımındaki miktarı yükselmektir.
Tiroid bezinin ürettiği hormonlar SHBG miktarını etkilemektedir. Tiroid bezinin az çalıştığı durumlarda (Hipotiroidism) SHBG miktarı azalmaktadır. Tiroid bezinin fazla çalıştığı durumlarda (Hipertiroidism) ise SHBG miktarı artmaktadır.
Yukarıda belirtilen faktörler dışında ( insülin, yağ dokusu, tiroid hormonu) bazı kadınlarda doğuştan (genetik) itibaren SHBG maddesi karaciğerde az üretilmektedir. Bu kadınlarda SHBG miktarı insülin, yağ dokusu ve tiroid hormonu normal olmasına rağmen düşük düzeydedir.
Grafikte insülin hormonundan çıkan siyah renk, ince oklar 4 farklı yöne gitmektedir; Bunlar; SHBG, yağ dokusu, yumurtalıkta erkeklik hormonu (androgen) üretilen bölge (teka hücreleri) ve yumurta gelişimi/yumurtlamadır.
insülin hormonu yüksek olan kadınlarda SHBG miktarı düşüktür. Polikistik over sendromunda şişman olmayan hatta zayıf kadınlarda da insülin direnci ve bunun sonucunda insülin fazlalığı (hiperinsülinemi) görülebilmektedir. Buna bağlı olarak zayıf kadınlarda da SHBG düşük olabilmektedir. SHBG düşüklüğü sonucu serbest dolaşan erkeklik hormonları (Örn; serbest testosteron) artmakta ve hedef organları etkilemektedir. Hedef organlar yukarıdaki grafikte büyük yeşil oklarla işaret edilmiştir. Bunlar kıl kökleri, cilt yağ bezleri, saçlı deri ve yumurtalıklardır.
insülin hormonu yumurtalıklara giderek polikistik yumurtalıkta erkeklik hormonu (androgen) yapımını arttırmaktadır. Yumurtalıklarda erkeklik hormonlarının yapıldığı yer (teka hücreleri) ultrasonda yumurtalığın ortasında görülen beyaz alandır.
İnsülin hormonunun fazla üretiminin (hiperinsülinemi) bir başka etkisi de yumurtalıklarda yumurtayı taşıyan keseciklerin (folikül) büyümesini engellemesidir. Bu durumda yumurta olgun hale gelmemekte ve yumurtlama olmamaktadır. Bu durumun mekanizması aşağıda anlatılmaktadır;
Bir adet döngüsünde görev alan FSH, LH, Estradiol ve Progesteron hormonları bir orkestra gibi döngünün belirli günlerinde artıp, azalarak çalışır. Amaç; yumurtayı taşıyan küçük keseciğin büyümesini ve yumurtlamayı sağlamaktır. Adet kanaması ile birlikte yumurtalıklardan birinde yumurta taşıyan keseciklerden bir tanesi yukarıdaki grafikte sarı renk çizgi olarak görülen FSH hormonunun etkisiyle büyümeye başlar. Aynı zamanda yukarıdaki grafikte mavi renk çizgi olarak görülen estradiol hormonu adet kanamasında dışarı atılacak olan rahim iç zarının (endometrium) kalınlaşmasını sağlar.
Belirli bir büyüklüğe gelen kesecik yukarıdaki grafikte yeşil renk çizgi olarak görülen LH hormonunun en üst düzeye ulaşmasından yaklaşık 36 saat sonra çatlar ve keseciğin içinden yumurta dışarıya atılır. Bu duruma yumurtlama (ovulasyon) denir.
Yumurtlamadan sonra yumurta sperm ile karşılaşırsa gebelik oluşur. Karşılaşmadığı taktirde, yaklaşık 14 gün sonra adet kanaması meydana gelir. Yumurtlamadan 7 gün sonra yukarıdaki grafikte kırmızı renk çizgi olarak görülen progesteron hormonu en üst düzeye ulaşır. Bir kişide yumurtlamanın olup, olmadığını progesteron düzeyine bakarak anlayabiliriz. Progesteron hormonu en üst düzeye ulaştıktan 7 gün sonra adet kanaması olur. Bu şekilde 28 günlük bir adet döngüsü tamamlanır. Düzenli adet gören bir kadında yukarıdaki olaylar her ay (döngüde) tekrarlanır.
Polikistik over sendromunda adet döngüsünde görev alan FSH, LH, Estradiol ve Progesteron hormonları bir orkestra gibi döngünün belirli günlerinde artıp, azalarak çalışmamaktadır. Aşağıdaki grafikte görülen 4 farklı renk çizgi olarak görülen hormonlar hep aynı düzeyde kalmaktadır. Yumurtayı taşıyan küçük kesecik büyümemekte ve yumurtlama olmamaktadır. Bunun sonucunda sperm ile karşılaşacak yumurta olmadığı için gebelik oluşmaz. Aynı zamanda bu durumda adet kanaması da olmamaktadır.
Polikistik over sendromunda adet kanamasında gecikme olması yukarıdaki grafikte mavi renk ok olarak görülen hattın sol tarafında kalan küçük keseciğin (yumurtayı taşıyan) büyümesindeki gecikmeden kaynaklanmaktadır. Halbuki, yukarıdaki grafikte mavi renk okun sağ tarafında yumurtlamadan sonra oluşan olaylarda polikistik over sendromundan kaynaklanan bir sorun yoktur.
İster polikistik over sendromu olsun ister olmasın eğer yumurtlama olduysa bundan 14 gün sonra adet kanaması oluşur. Yumurtlamadan adet kanamasına kadar geçen süre sabittir. Dolayısıyla polikistik over sendromunda adet gecikmesinin nedeni yumurtanın gelişip yumurtlama aşamasına ulaşmasının daha uzun sürede gerçekleşmesidir. Örneğin; Eğer 14.günde olgun yumurta oluşursa (14 + 14) = 28 günde bir adet kanaması oluşur. Eğer, 60 günde olgun yumurta oluşursa (60 +14) = 74 günde bir adet kanaması oluşur.