Yumurtalıklarda yumurtaları içinde taşıyan küçük keseciklerin (preantral ve antral foliküller) duvarını döşeyen hücreler tarafından (granulosa hücreleri) Anti-Müllerian Hormon (AMH) üretilmektedir(1,2).
AMH miktarı kadınlarda yaş ilerledikçe yumurta sayısının yani küçük keseciklerin (preantral ve antral foliküller) azalmasına paralel olarak azalmaktadır(3,4).
Menopoz küçük keseciklerin (preantral ve antral foliküller) tükenmesi anlamına gelmektedir.
Menopoz veya erken menopoz öncesinde AMH miktarı çok çok azalmaktadır.
Anti-Müllerian Hormon miktarı kişinin polikistik over sendromu'nun hangi grubuna girdiğini ve polikistik over sendromu'nun şiddetini göstermektedir (15,16).
Polikistik over sendromu olan kadınlarda kanda AMH miktarı polikistik over sendromu olmayan kadınlardan daha fazla miktarda bulunmaktadır (5).
Polikistik over sendromu olan kadınlarda AMH miktarının fazla olmasının tek nedeni AMH nin üretildiği preantal ve antral folikül sayısının fazla olması değildir (18).
AMH miktarının fazla olmasının diğer nedeni de polikistik over sendromu olan kadınlarda AMH üretimi yapan hücrelerin üretim kapasitesinin polikistik over sendromu olmayan kadınların AMH üreten hücrelerinin kapasitesinden çok daha fazla olmasıdır (6).
Yumurtalıkta erkeklik hormonları AMH hormonu üreten granulosa hücrelerinin dış kısmını döşeyen hücrelerde (teka hücreleri) ve yumurtalığın çevresine dizilmiş küçük keseciklerin ortasında bulunan bölgede (stroma) üretilmektedir(10).
AMH miktarı erkeklik hormonlarının (testosteron gibi) miktarı ile doğru orantılı olarak değişmektedir.
Bu nedenle erkeklik hormonlarının fazla miktarda üretildiği tüylenme artışı, erkek tipi saç dökülmesi ve sivilce şikayetlerinin görüldüğü polikistik over sendromu'nun alt gruplarından A ve B grubuna giren kadınlarda AMH daha fazla miktarda bulunmaktadır(7,8,9).
Polikistik over sendromu olan kadınların bir kısmında insülin direncine bağlı olarak insülin hormonu fazla miktarda üretilmektedir(11,12).
Fazla miktarda üretilen insülin hormonu yumurtalıkta teka hücrelerinde ve stromada erkeklik hormonu üretimini arttırmaktadır (13).
Erkeklik hormonlarında oluşan artışa paralel olarak bu kişilerde AMH miktarı da fazla bulunmaktadır.
Buna karşılık insülin direncinin ve buna bağlı olarak insülin hormonu miktarının tedavi ile azalması AMH hormonu miktarını azaltmaktadır (14).
Polikistik over sendromu ve adet düzensizliği olan kadınlarda kan dolaşımında AMH miktarı düzenli adet gören polikistik over sendromu olan kadınlardan daha fazla miktarda bulunmaktadır.
AMH miktarına göre polikistik over sendromu olan kadınları yumurta gelişimi ve yumurtlama açısından iki gruba ayırabiliriz (6);
1- AMH miktarı fazla olan, adet düzensizliği ve gebe kalmakta zorluk yaşayanlar
2- AMH miktarı fazla olmayan, düzenli adet olan ve gebe kalmakta zorluk yaşamayanlar
Yukarıda belirtilen ikinci gruba giren yani başlangıçta AMH miktarı fazla olmayan ve polikistik over sendromu olan kadınlarda kilo verilmesi ve vücut yağ oranının azaltılması yumurta gelişimine ve yumurtlamaya neden olarak adetlerin düzene girmesini ve bunun sonucunda gebe kalınmasını sağlamaktadır (17).
Fakat, AMH miktarı başlangıçta fazla olan birinci gruba giren kadınlarda ise kilo verilmesi ve vücut yağ oranının azaltılması tedavide daha az etkili olmaktadır.
Adet düzensizliği ve çocuk isteği tedavilerinde birinci gruba giren kadınlarda AMH miktarının azaltılması polikistik over sendromu tedavisinde başarıya etki eden önemli bir faktördür.
Kaynaklar
1-Normal ve patolojik gonadal gelişim sırasında anti-Müller hormonunun ekspresyonu: Sertoli ve granüloza hücrelerinin farklılaşmasıyla ilişkilendirilmesi. Rajpert- de Meyts E, Jørgensen N, Graem N, Müller J, Cate RL, Skakkebaek NE. J Clin Endocrinol Metab. 1999 Ekim; 84(10):3836-44.
2-İnsan yumurtalığında Anti-Müller hormonu ekspresyon modeli: başlangıç ve döngüsel folikül toplama için potansiyel etkiler. Weenen C, Laven JS, Von Bergh AR, Cranfield M, Groome NP, Visser JA, Kramer P, Fauser BC, Themmen AP. Mol Hum Reprod. 2004 Feb; 10(2):77-83.
3- Serum anti-mülleryen hormon seviyeleri: yumurtalık rezervinin yeni bir ölçütü. Van Roji Broekmans FJ, te Velde ER, Fauser BC, Bancsi LF, de Jong FH, Themmen AP. Hum Reprod. 2002 Aralık; 17(12):3065-71.
4-Kadın üreme yaşlanmasının değişkenliği. V elde ER, Pearson PL. Hum Reprod Güncellemesi. 2002 Mar-Nisan; 8(2):141-54.
Foliküler sıvı ve serumda 5-Müller inhibitörü madde: tüp faktörü kısırlığı, polikistik ovary sendromu ve endometriozisi olan hastaların karşılaştırılması. Fertil Steril. 1997 Mayıs; 67(5):962-5.
6-Granulosa hücresinde anti-Müllerian hormon üretimi polikistik yumurtalıklarda artar. Pellat L, Hanna L, Brincat M, Galea R, Brain H, Whitehead S, Mason H. J Clin Endocrinol Metab. 2007 Ocak; 92(1):240.
7-Polikistik yumurtalık sendromlu hastalarda anti-mülleryen hormon serum seviyesinin yükselmesi: yumurtalık folikül fazlalığı ve foliküler arrestle ilişki. Pigny P, Merlen E, Robert Y, Cortet-Rudelli C, Decanter C, Jonard S, Dewailly D. J Clin Endokrinol Metab. 2003 Aralık; 88(12):5957-62.
8-Üreme yaşındaki normovulatif ve anovulatif kadınlarda Anti-Müller hormonu serum konsantrasyonları. Laven JS, Mulders AG, Visser JA, Themmen AP, De Jong FH, Fauser BC. J Clin Endokrinol Metab. 2004Ocak; 89(1):318-23.
9-Hiperandrojenizm olan ve olmayan polikistik yumurtalıklı kadınlarda kontrollü yumurtalık hiperstimülasyonu sırasında serum anti-Mullerian hormon seviyeleri. Eldar Geva T, Margalioth EJ, Gal M, Ben-Chetrit A, Algur N, Zylber-Haran E, Brooks B, Huerta M, Spitz IM. Hum Reprod. 2005 Temmuz; 20(7):1814.
10-İnsülin, insan yumurtalık stroması ve theka inkubasyonlarında androjen birikimini uyarır. Barbieri RL, Makris A, Ryan KJ. Doğum Jinekol. 1984 Eylül; 64(3 Destek):73S-80S.
11-Polikistik yumurtalık hastalığında hiperandrojenizm ile hiperinsülinizm arasındaki korelasyon. Burghen GA, Givens JR, Kitabchi AE. J Clin Endokrinol Metab. 1980 Ocak; 50(1):113-6.
12-Kadınlarda hiperinsüliniminin klinik sonuçları. Conway GS, Jacobs Lisesi. Clin Endocrinol (Oxf). 1993 Aralık; 39(6):623-32.
13-İnsan granüloza hücrelerinde normal ve polikistik yumurtalıklarda folikül uyarıcı hormon ve luteinizasyon hormonunun insülin ile modülasyonu. Willis D, Mason H, Gilling-Smith C, Franks S. J, Clin Endokrinol Metab. 1996 Ocak; 81(1):302-9.
14- Metformin, uzun süreli tedaviden sonra polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda serum mulleryen inhibitörü madde seviyelerini azaltır. Fleming R, Harborne L, MacLaughlin DT, Ling D, Norman J, Sattar N, Seifer DB. Fertil Steril. 2005 Ocak; 83(1):130-6.
15-Anti-Müller hormonu, polikistik yumurtalık sendromunun şiddetini yansıtır. Jacob JL, Saha HP, Calder N, Picton HM, Balen AH, Barth JH. Clin Endocrinol (Oxf). 2017 Mar; 86(3):395-400. Serum anti-Müller hormonu ile polikistik yumurtalık morfolojisi ve polikistik yumurtalık sendromu arasındaki ilişki: prospektif bir kohort çalışması.
16-Serum anti-Muller hormonu ile polikistik yumurtalık morfolojisi ve polikistik yumurtalık sendromu arasındaki ilişki: prospektif bir kohort çalışması. Homburg R, Ray A, Bhide P, Gudi A, Shah A, Timms P, Grayson K. Hum Reprod. 2013 Nisan; 28(4):1077-83. 1.
17-Polikistik yumurtalık sendromlu aşırı kilolu kadınlarda kilo verdikten sonra adet yanıtını tahmin etmek için anti-müller hormonunun kullanımı. Moran LJ, Noakes M, Clifton PM, Norman RJ. J Clin Endokrinol Metab. 2007 Ekim; 92(10):3796-802.
18-Stein-Leventhal yumurtalığının ve sözde "hipertezoz" Hughesdon PE'nin morfolojisi ve morfogenezi. Obstet Gynecol Surv. 1982 Şubat; 37(2):59-77.
