Kalp ve damar hastalığı (kalp, beyin ve bacaklara oksijen taşıyan damarların tıkanması veya daralması) ihtimalini arttıran en az 3 özellik biraraya gelerek metabolik sendromu oluşturmaktadır(1,2,3,4);
1-Kan basıncı yüksekliği (≥ 130 /85 mmHg)
2-Vücudun üst kısmında yani karın ve bel bölgesinde bulunan yağ miktarının artması (bel çevresi ≥ 80 cm)
3-Açlık kan şekeri (glukoz) yüksekliği (≥ 100 mg/dL)
4-Kan yağlarından faydalı olan HDL-C miktarının azalması (≤ 50 mg/dL)
5-Kan yağlarından trigliserid miktarının artması ( ≥150 mg/dL)
Polikistik over sendromu olan kadınlarda metabolik sendrom daha sık görülmektedir. (12,13,14,15,16,17,18,19,20,21,22,23,24,25,26,27,28,29,30,31,32,33,34,35,36).
1-Polikistik over sendromu olan normal kilolu veya zayıf ya da fazla kilolu veya şişman kadınların bir kısmında karın ve bel çevresinde yağ miktarı fazla (erkek tipi yağlanma) olduğu için bel çevresi kalınlığı görülmektedir(5,6,7,8,9).
2-Polikistik over sendromu olan ve bel çevresi kalın kadınlarda bel çevresi kalın olmayan aynı kiloya sahip kadınlara göre daha fazla oranda metabolik sendrom görülmektedir(10,11).
3-Polikistik over sendromu'nda fazla kilolu ve şişman olan veya normal kilolu fakat bel çevresi kalın (erkek tipi yağlanma) olan kadınların büyük çoğunluğunda insülin direnci görülmektedir(37,38,45,46).
4-İnsülin direncinin ilerlemesi, kötüye gitmesi sonucunda bozulmuş glukoz (şeker) toleransı ve şeker hastalığı (Diabetes mellitus) gelişmektedir(39,40,41,42,43,44,47).
5-Polikistik over sendromu olan kadınlarda genellikle insülin direnci daha hızlı bir şekilde ilerlediği, kötüye gittiği için bozulmuş şeker toleransı ve şeker hastalığı ergenlik (adolesan) döneminden itibaren daha genç yaşlarda ortaya çıkmaktadır(41,43,48).
Bu nedenle polikistik over sendromu olan kadınlarda genç yaşlardan itibaren metabolik sendrom daha çok görülmektedir(14,16,24,25,49,50,51,52).
1-Erkeklik hormonlarının (androgen) etkisinin fazla olduğunu (hiperandrojenizm) gösteren tüylenme artışı, erkek tipi saç dökülmesi, cilt yağlanma artışı ve sivilce şikayetleri ile birlikte yumurta gelişiminin durması (anovulasyon) ya da yavaşlaması (oligoovulasyon) nedeniyle adet kanamasının gecikmesi (oligomenorrhea) veya olmaması (amenorrhea) şeklinde adet düzensizliği yaşayan kadınlar polikistik over sendromu'nun A grubuna girmektedir(53,54,55,56).
2-A grubuna giren kadınlarda insülin direnci, bozulmuş şeker toleransı ve şeker hastalığı ve bunun sonucunda da metabolik sendrom ergenlik döneminden itibaren genç yaşlarda (< 40 yaş) polikistik over sendromu olmayan kadınlara göre daha sık görülmektedir(57,58,59,60,61,62,63,64).
3-Polikistik over sendromu'nun etkisi ve şiddeti 30 lu yaşlardan itibaren 40 lı yaşları takiben ve menopoz sonrası dönemde gittikçe azalmaktadır.
4-Polikistik over sendromu olan kadınlarda fazla olan erkeklik hormonlarının miktarları (hiperandrojenizm) yaş ilerledikçe 20 li yaşlardan itibaren özellikle 40 lı yaşları takiben azalmaktadır(72).
5-Fazla sayıda olan yumurta (antral folikül) sayısının azalmasına bağlı olarak da yaş ilerledikçe bu kadınların adet kanamaları daha düzenli (eumenorrhea) olmaya başlamakta ve hatta 30 lu yaşların ortalarından itibaren daha kolay gebe kalabilmektedirler(73,74,75,76).
Polikistik over sendromu'nda görülen bu iyileşme nedeniyle 40 yaşından sonra ya da menopoz sonrasındaki dönemde fark kapanmakta olup polikistik over sendromu olan kadınlarda insülin direnci, bozulmuş şeker toleransı, şeker hastalığı ve metabolik sendrom polikistik over sendromu olmayanlarla menopoz sonrası dönemde aynı sıklıkta görülmektedir(33,65,66,67,68,69,70,71).
1-Polikistik over sendromu olan kadınların bir kısmında faydalı bir yağ olan HDL-kolesterol kan dolaşımında normalden daha az miktarda bulunurken, trigliserid ve LDL-kolesterol ise normalden daha fazla miktarlarda bulunmaktadır(77,78,79,80).
2-Polikistik over sendromu olan kadınların büyük bir kısmında görülen insülin direnci HDL-kolesterol ve trigliserid miktarlarını etkilemektedir.
3-LDL-kolesterol miktarındaki artış ise daha çok erkeklik hormonlarının (androjen) etkisinin fazla olması (hiperandrojenizm) ile ilişkilidir(58,77,78,79,80).
4-Kalp ve damar hastalığı ihtimalini arttıran metabolik sendrom'un özelliklerden biri de kan basıncının yüksek (130 /80 mmHg) olmasıdır(58,81).
5-Polikistik over sendromu olan kadınlarda kan basıncı yüksekliği sık görülmektedir(58,81,82).
6-Bu kadınlarda kan basıncını en çok insülin direnci etkilemektedir(83).
7-Erkeklik hormonlarının (androgen) etkisinin fazla olması (hiperandrojenizm) da kan basıncını insülin direncinden daha az olmakla birlikte etkilemektedir(58,84,85,86).
Polikistik over sendromu olan kadınların kalp ve damar hastalıkları açısından mutlaka değerlendirilmesi gerekmektedir!
Bu kadınların çok genç yaşlarda adet düzensizliği, çocuk isteği, tüylenme artışı, sivilce ve saç dökülmesi için kadın doğum uzmanına ya da cildiye uzmanına başvurmaları aslında yüksek olan kalp ve damar hastalıkları ve metabolik sendrom riskinin erken yaşlarda tespit edilmesi açısından önemli bir avantaj sağlamaktadır.
Fakat, maalesef çoğunlukla kendi branşlarının dışında olduğu için ya da hastanın başvuru şikayetiyle ilgili olmadığı için kadın doğum ve cildiye uzmanları çok basit bir şekilde ölçülebilen kan basıncı, bel ve basen çevresi ölçümünü çoğunlukla yapmamaktadır.
Çok genç yaşlarda doktora başvurmalarına rağmen bu kadınlarda sorun çıkma ihtimali yüksek olan kan yağları (trigliserid, kolesterol), insülin direnci, bozulmuş şeker toleransı ve şeker hastalığı testleri de çoğunlukla yapılmamaktadır.
Kaynaklar
1-Metabolik sendromun teşhisi ve yönetimi: Amerikan Kalp Derneği/Ulusal Kalp ve Akciğer ve Kan Enstitüsü Bilimsel Bildirisi. Grundy SM, Cleeman JI, Daniels SR, Donato KA, Eckel RH, Franklin BA, Gordon DJ, Krauss RM, Savage PJ, Smith SC Jr, Spertus JA, Costa F; Amerikan Kalp Derneği; Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü. Dolaşım. 2005 25 Ekim; 112(17):2735-52.
2-Ulusal Sağlık Kurumları. Kolesterol Eğitim Programı Uzman Paneli'nin Yetişkinlerde Yüksek Kan Kolesterolünün Tespiti, Yengilmesi ve Tedavisi Üçüncü Raporu (Yetişkin Tedavi Paneli III). NIH Yayını 01-3670. Bethesda, MD: Ulusal Sağlık Kurumları. 2001.
3-DSÖ danışma sürecinin geçici raporuna yorum yapın. Avrupa İnsülin Direnci Araştırma Grubu (EGIR). Balkau B, Charles MA. Diyabet Medikatı. 1999 Mayıs; 16(5):442-3.
4-Metabolik sendrom–yeni bir dünya çapında tanım. Alberti KG, Zimmet P, Shaw J; IDF Epidemiyoloji Görev Gücü Uzlaşma Grubu. Lancet. 2005 24-30 Eylül; 366(9491):1059-62.
5-Polikistik yumurtalık sendromu: Avrupa Endokrinoloji Derneği'nden bir pozisyon bildirisi. Conway G, Dewailly D, Diamanti-Kandarakis E, Escobar-Morreale HF, Franks S, Gambineri A, Kelestimur F, Macut D, Micic D, Pasquali R, Pfeifer M, Pignatelli D, Pugeat M, Yıldız BO; ESE PCOS Özel İlgi Grubu. Eur J Endokrinol. 2014 Ekim; 171(4):P 1-29.
6-Polikistik yumurtalık sendromunda glukoz toleransının bozulması, tip 2 diyabet ve metabolik sendrom: sistematik bir inceleme ve meta-analiz. Hum Reprod güncellemesi. Moran LJ, Misso ML, Wild RA, Norman RJ. 2010 Temmuz-Ağustos; 16(4):347-63.
7-Polikistik yumurtalık sendromunun yumurtlama ve anovulyatif fenotiplerinde dolaşımdaki yağ ürünleri seviyeleri ve yağ dağılımındaki farklılıklar. Carmina E, Bucchieri S, Mansueto P, Rini G, Ferin M, Lobo RA. Fertil Steril. 2009 Nisan; 91(4 Destek):1332-5.
8-Polikistik yumurtalık sendromlu zayıf kadınlarda vücut bileşimi özellikleri ve vücut yağ dağılımı. Kirchengast S, Huber J. Hum Reprod. 2001 Haziran; 16(6):1255-60.
9-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda karın yağ miktarı ve dağılımı, bunun insülin direnciyle ilişkisinin derecesi. Carmina E, Bucchieri S, Esposito A, Del Puente A, Mansueto P, Orio F, Di Fede G, Rini G. J Clin Endocrinol Metab. 2007 Temmuz; 92(7):2500-5.
10-Rotterdam konsensus kriterlerine göre teşhis edilen polikistik ovary sendromlu anovulyatif kadınlarda metabolik bozuklukların göstergeleri. Goverde AJ, van Koert AJ, Eijkemans MJ, Knauff EA, Westerveld HE, Fauser BC, Broekmans FJ. Hum Reprod. 2009 Mar; 24(3):710-7.
11-Polikistik yumurtalık sendromunun üreme fenotiplerinin metabolik özellikleri. Moran L, Teede H. Hum Reprod Güncellemesi. 2009 Temmuz-Ağustos; 15(4):477-88.
12-Polikistik yumurtalık sendromunun çeşitli fenotiplerinde metabolik bozuklukların yaygınlığı: İran'ın güneybatısında topluluk temelli bir çalışma. Tehrani FR, Rashidi H, Khomami MB, Tohidi M, Azizi F. Reprod Biol Endocrinol. 2014 Eylül 16;12:89.
13-Metabolik sendromun sıklığı, adet düzensizliği ve hiperandrojenizmi olan PCOS Brezilyalı kadınlarda daha yüksektir. Melo AS, Vieira CS, Romano LG, Ferriani RA, Navarro PA. Reprod Sci. 2011 Aralık; 18(12):1230-6.
14-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda metabolik sendromun yaygınlığında yaş ve vücut kitle indeksine bağlı farklılıklar. Panidis D, Tziomalos K, Macut D, Kandaraki EA, Tsourdi EA, Papadakis E, Katsikis I. Gynecol Endocrinol. 2013 Ekim; 29(10):926-30.
15-Rotterdam kriterlerine göre yeni PCOS fenotiplerinde metabolik komplikasyon riski. Shroff R, Syrop CH, Davis W, Van Voorhis BJ, Dokras A. Fertil Steril. 2007 Kasım; 88(5):1389-95.
Polikistik yumurtalık sendromlu 16-ergen kızlar, obezite ve insülin direncinden bağımsız olarak androjen seviyelerinin artmasıyla ilişkili metabolik sendrom riski artar. Coviello AD, Legro RS, Dunaif A. J Clin Endocrinol Metab. 2006 Şubat; 91(2):492-7.
17-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda metabolik sendromun yaygınlığı ve özellikleri. Apridonidze T, Essah PA, Iuorno MJ, Nestler JE. J Clin Endokrinol Metab. 2005 Nisan; 90(4):1929-35.
18-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınların metabolik sendrom için taraması. Dokras A, Bochner M, Hollinrake E, Markham S, Vanvoorhis B, Jagasia DH. Doğum Genekol. 2005 Temmuz; 106(1):131-7.
19-Polikistik yumurtalık sendromunda metabolik sendromun yüksek yaygınlığını açıklamada düşük HDL-kolesterolün belirgin rolü. Gambineri A, Repaci A, Patton L, Grassi I, Pocognoli P, Cognigni GE, Pasqui F, Pagotto U, Pasquali R. Nutr Metab Kardiyovask Dis. 2009 Aralık; 19(11):797-804.
20-Doğrulanmış polikistik yumurtalık sendromu olan yeni yönlendirilmiş kadınlarda metabolik sendromun görülmesi ve tedavisi. Glueck CJ, Papanna R, Wang P, Goldenberg N, Sieve-Smith L. Metabolizma. 2003 Temmuz; 52(7):908-15.
21-Polikistik yumurtalık sendromlu Alman kadınlarda metabolik sendromun yaygınlığı. Hahn S, Tan S, Sack S, Kimmig R, Quadbeck B, Mann K, Janssen OE. Exp Clin Endokrinol Diyabet. 2007 Şubat; 115(2):130-5.
22-Polikistik yumurtalık sendromu tanısı olan kadınlarda metabolik sendromun yaygınlığı: uzun süreli takip. Hudecova M, Holte J, Olovsson M, Larsson A, Berne C, Sundstrom-Poromaa I. Fertil Steril. 2011 Kasım; 96(5):1271-4.
23-Polikistik yumurtalık sendromlu genç Koreli kadınlarda metabolik sendrom. Park HR, Choi Y, Lee HJ, Oh JY, Hong YS, Sung YA. Diyabet Klins Uygulaması. 2007 Eylül; 77 Destek 1:S243-6.
24-Polikistik yumurtalık sendromunu ve ergenlerde metabolik sendrom riskini teşhis etmek için androjen fazlalığı-PCOS toplumu kriterlerinin kullanılması. Roe AH, Prochaska E, Smith M, Sammel M, Dokras A. J Pediatr. 2013 Mayıs; 162(5):937-41.
25-Polikistik yumurtalık sendromlu ergen Hintli kızlarda 2009 'eklem geçici kriteri' kullanılarak prevalans ve metabolik sendrom riski. Bhattacharya SM, Jha A. J Doğum Doğum Bakımı Hazırlığı 2011 Ekim; 37(10): 1303-7.
26-Hong Kong'da kardiyovasküler riskler ve metabolik sendrom, polikistik yumurtalık sendromlu Çinli kadınlar. Cheung LP, Ma RC, Lam PM, Lok IH, Haines CJ, So WY, Tong PC, Cockram CS, Chow CC, Goggins WB. Hum Reprod. 2008 Haziran; 23(6):1431-8.
27-Polikistik yumurtalık sendromunda metabolik sendrom. Carmina E. Minerva Ginecol. 2006 Nisan; 58(2):109-14.
Polikistik yumurtalık sendromlu genç Çek kadınlarda 28-Metabolik sendrom. Vrbíková J, Vondra K, Cibula D, Dvoráková K, Stanická S, Srámková D, SindelkaG, Hill M, Bendlová B, Skrha J. Hum Reprod. 2005 Aralık; 20(12):3328-32.
29-Polikistik yumurtalık sendromlu genç kadınlarda metabolik sendrom sıklığı ve erken karotis aterosklerozun değerlendirilmesi. Vural B, Çalıskan E, Turkoz E, Kiliç T, Demirci A. Hum Reprod. 2005 Eylül; 20(9):2409-13.
30-Biyokimyasal hiperandrojenizm, Rumen polikistik yumurtalık sendromlu hastalarda yağlanma ve insülin direncinden bağımsız olarak metabolik sendromla ilişkilidir. Albu A, Radian S, Fica S, Barbu CG. Endokrin. 2015 Mart; 48(2):696-704.
31-Polikistik yumurtalık sendromu ve Yerli Avustralyalı kadınlarda metabolik sendrom. Boyle J, Cunningham J, Norman RJ, Dunbar T, O'Dea K. Intern Med J. 2015 Aralık; 45(12):1247-54.
32-Polikistik yumurtalık sendromlu (PCOS) Güney Asyalı kadınların fenotipi ve metabolik profili: uzman bir Endokrin Kliniğinden büyük bir veri tabanının sonuçları. Wijeyaratne CN, Seneviratne Rde A, Dahanayake S, Kumarapeli V, Palipane E, Kuruppu N, Yapa C, Seneviratne Rde A, Balen AH. Hum Reprod. 2011 Ocak; 26(1):202-13.
33-Polikistik yumurtalık sendromunda metabolik sendrom riski: Sistematik bir inceleme ve meta-analiz. Behboudi-Gandevani S, Amiri M, Bidhendi Yarandi R, Noroozzadeh M, Farahmand M, Rostami Dovom M, Ramezani Tehrani F. Clin Endocrinol (Oxf). 2018 Şubat; 88(2):169-184.
34- Polikistik yumurtalık sendromunda metabolik sendrom: sistematik bir inceleme, meta-analiz ve meta-regresyon. Lim SS, Kakoly NS, Tan JWJ, Fitzgerald G, Bahri Khomami M, Joham AE, Cooray SD, Misso ML, Norman RJ, Harrison CL, Ranasinha S, Teede HJ, Moran LJ. Obes Rev. 2019 Şubat; 20(2):339-352.
Polikistik Yumurtalık Sendromu'nda 35-Metabolik Sendrom. Pasquali R. Ön Horm Değerlendirme 2018;49:114-130.
36-Doğurganlığın ötesinde: polikistik yumurtalık sendromu ve uzun vadeli sağlık. Cooney LG, Dokras A. Fertil Steril. 2018 Ekim; 110(5):794-809.
37-Polikistik yumurtalık sendromunda obeziteden bağımsız derin periferik insülin direnci. Dunaif A, Segal KR, Futterweit W, Dobrjansky A. Diyabet. 1989 Eylül; 38(9):1165-74.
Polikistik yumurtalık sendromunda insülin direnci için 38-Tahmin modelleri. Gennarelli G, Holte J, Berglund L, Berne C, Massobrio M, Lithell H.Hum Reprod. 2000 Ekim; 15(10):2098-102.
39-Polikistik yumurtalık sendromunda tip 2 diyabet mellitus ve glukoz toleransının bozulmuş haliyle ilgili prevalans ve risk tahmin edicileri: 254 etkilenen kadında prospektifif, kontrollü bir çalışma. Legro RS, Kunselman AR, Dodson WC, Dunaif A.J. Clin Endocrinol Metab. 1999 Ocak; 84(1):165-9.
40-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda glukoz toleransının ve diyabetin bozulmasının yaygınlığı. Ehrmann DA, Barnes RB, Rosenfield RL, Cavaghan MK, Imperial J. Diyabet Bakımı. 1999 Ocak; 22(1):141-6.
41-Polikistik yumurtalık sendromlu ergenlerde anormal glukoz toleransı taraması. Palmert MR, Gordon CM, Kartashov AI, Legro RS, Emans SJ, Dunaif A. J, Clin Endocrinol Metab. 2002 Mart; 87(3):1017-23.
42-Polikistik yumurtalık sendromu (PCOS): kadınlarda tip 2 diyabetin genel yüküne önemli bir katkı sağlamaktadır. Talbott EO, Zborowski JV, Rager JR, Kip KE, Xu X, Orchard TJ. J Kadın Sağlığı (Larchmt). 2007 Mar; 16(2):191-7.
43-Polikistik yumurtalık sendromunda normoglisemiden glukoz toleransının bozulmuş veya insülin bağımlı olmayan diyabet mellitusa dönüşüm riski. Norman RJ, Masters L, Milner CR, Wang JX, Davies MJ. Hum Reprod. 2001 Eylül 16(9):1995-8.
44-Polikistik yumurtalık sendromlu Akdeniz kadınlarının büyük bir grubunda glukoz intoleransı: fenotip ve ilişkili faktörler. Gambineri A, Pelusi C, Manicardi E, Vicennati V, Cacciari M, Morselli-Labate, Pagotto U, Pasquali R. Diyabet. 2004 Eylül 53(9):2353-8.
45-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda insülin direncinin yayımlanmasını değerlendirmek için açlık kanı kullanımı. Carmina E, Lobo RA. Fertil Steril. 2004 Eylül 82(3):661-5.
46-Homeostaz modeli değerlendirmesi kullanılarak polikistik yumurtalık sendromunda insülin direncinin prevalansı. DeUgarte CM, Bartolucci AA, Azziz R. Fertil Steril. 2005 Mayıs; 83(5):1454-60.
47-Bozuk glukoz toleransından NIDDM'ye ilerlemenin öngörücüleri: altı prospektif çalışmanın analizi. Edelstein SL, Knowler WC, Bain RP, Andres R, Barrett-Connor EL, Dowse QK, Haffner SM, Pettitt DJ, Sorkin JD, Muller DC, Collins VR, Hamman RF. Diyabet. 1997 Nisan; 46(4):701-10.
48-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda zamanla glikoz toleransındaki değişiklikler: kontrollü bir çalışma. Legro RS, Gnatuk CL, Kunselman AR, Dunaif A. J Clin Endokrinol Metab. 2005 Haziran; 90(6):3236-42.
49-Polikistik yumurtalık sendromu özelliklerine sahip ergen kızlarda metabolik riskin derecesi. Hart R, Doherty DA, Mori T, Huang RC, Norman RJ, Franks S, Sloboda D, Beilin L, Hickey M. Fertil Steril. 2011 Haziran; 95(7):2347-53.
50-Polikistik Yumurtalık Sendromu olan normal BMI olan ergenlerde metabolik sendrom riski nedir? Aydin Y, Hassa H, Burkankulu D, Arslantas D, Sayiner D, Ozerdogan N. J Pediatr Adolesc Gyncol. 2015 Ağustos; 28(4):271-4.
51-Polikistik yumurtalık sendromu olan ve olmayan obez ergenlerde metabolik sendrom ve ilgili özelliklerin yaygınlığı. Rossi B, Sukalich S, Droz J, Griffin A, Cook S, Blumkin A, Guzick DS, Hoeger KM. J Clin Endokrinol Metab. 2008 Aralık; 93(12):4780-6.
52-Polikistik yumurtalık sendromu, fazla kilo ve ergenlerde metabolik sendrom arasındaki ilişki. Rahmanpour H, Jamal L, Mousavinasab SN, Esmailzadeh A, Azarkhish K. J Pediatrik Çocuk Jinekol. 2012 Haziran; 25(3):208-12.
53-Zawadski JK, Dunaif A. Polikistik yumurtalık sendromu için tanısal kriterler; mantıklı bir yaklaşıma doğru. İçinde: Dunaif A, Givens JR, Haseltine F, editörler. Polikistik yumurtalık sendromu. Cilt 1992. Boston, MA: Black-well Scientific; 1992. s. 377–84.
54-Rotterdam ESHRE/ASRM sponsorluğunda PCOS Konsensus Atölye Grubu. Polikistik yumurtalık sendromu ile ilgili tanı kriterleri ve uzun vadeli sağlık riskleri konusunda revize edilmiş 2003 genel görüşü. Fertil Steril. 2004 Ocak; 81(1):19-25.
55- Rotterdam ESHRE/ASRM destekli PCOS Konsensüs Atölye Grubu. Polikistik yumurtalık sendromu ile ilgili tanı kriterleri ve uzun vadeli sağlık riskleri konusunda revize edilmiş 2003 genel görüşü. Hum Reprod. 2004 Ocak; 19(1):41-7.
56-Androjen Fazlalığı ve PCOS Derneği'nin polikistik yumurtalık sendromu kriteri: tam çalışma ekibi raporu. Azziz R, Dewailly D, Diamanti-Kandarakis E, Escobar-Morrreale HF, Futterweit W, Janssen OE, Legro RS, Norman RJ, Taylor AE, Witchel SF. Fertil Steril. 2009 Şubat; 91(2):456-88.
57-Oligomenore ve hiperandrojeneminin orta yaş kadınlarında metabolik sendrom riskine göreli katkıları. Polotsky AJ, Allshouse A, Crawford SL, Harlow SD, Khalil N, Santoro N, Legro RS. J Clin Endokrinol Metab. 2012 Haziran; 97(6):E868-77.
Polikistik yumurtalık sendromlu 58-normo ve hiperandrojenik kadınlar, yaşam boyunca olumsuz metabolik profil gösterir. Pinola P, Puukka K, Piltonen TT, Puurunen J, Vanky E, Sundström-Poromaa I, Stener-Victorin E, Lindén Hirschberg A, Ravn P, Skovsager Andersen M, Glintborg D, Mellembakken JR, Ruokonen A, Tapanainen JS, Morin-Papunen LC. Fertil Steril. 2017 Mar; 107(3):788-795.
59-Polikistik yumurtalık sendromunun tüm fenotiplerinde kardiyovasküler hastalık riski artıyor mu? Daskalopoulos GN, Karkanaki A, Karagiannis A, Mikhailidis DP, Athyros VG. Anjiyoloji. 2011 Mayıs; 62(4):285-90.
60-Tip 2 diyabet riski için bir belirteç olarak uzun veya çok düzensiz adet döngüleri. Solomon CG, Hu FB, Dunaif A, Rich-Edwards J, Willett WC, Hunter DJ, Colditz GA, Speizer FE, Manson JE. JAMA. 21 Kasım 2001; 286(19):2421-6.
61-Polikistik yumurtalıklar ve oligo-amenorea ile normal androjen seviyelerine sahip kadınların metabolik özellikleri: Polikistik yumurtalık sendromunun yönetimi için sonuçlar. Barber TM, Wass JA, McCarthy MI, Franks S. Clin Endokrinol (Oxf). 2007 Nisan; 66(4):513-7.
62-Oligomenore ve/veya hirsutizm belirtileri bildiren kadınlarda metabolik kardiyovasküler hastalık risk faktörleri: Kuzey Finlandiya Doğum Kohortu 1966 Çalışması. Taponen S, Martikainen H, Järvelin MR, Sovio U, Laitinen J, Pouta A, Hartikainen AL, McCarthy MI, Franks S, Paldanius M, Ruokonen A; Kuzey Finlandiya Doğum Kohortu 1966 Çalışması. J Clin Endokrinol Metab. 2004 Mayıs; 89(5):2114-8.
63-Hiperandrogenemi, polikistik yumurtalık sendromunun hem metabolik hem de üreme hastalıklarında rol oynamaktadır. Sung YA, Oh JY, Chung H, Lee H. Fertil Steril. 2014 Mar; 101(3):840-5.
Hiperandrojenik kadınlarda 64-fenotipik varyasyon, anormal metabolik ve kardiyovasküler risk parametrelerinin bulgularını etkiler. Carmina E, Chu MC, Longo RA, Rini GB, Lobo RA. J Clin Endokrinol Metab. 2005 Mayıs; 90(5):2545-9.
65-Polikistik yumurtalık sendromu, orta yaşlı ancak yaşlı olmayan kadınlarda diyabet ve prediyabet için bir risk faktörüdür: uzun vadeli popülasyon temelli bir takip çalışması. Kazemi Jaliseh H, Ramezani Tehrani F, Behboudi-Gandevani S, Hosseinpanah F, Khalili D, Cheraghi L, Azizi F. Fertil Steril. 2017 Aralık; 108(6):1078-1084.
66-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda diyabet ve kalp hastalığı riski yaşla birlikte azalır mı? Azziz R. Fertil Steril. 2017 Aralık; 108(6):959-960.
67-1956-1965 yıllarında polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda rezek yapıldı: doğal öykü ve dolaşımdaki hormonlara odaklanan uzun vadeli bir takip. Dahlgren E, Johansson S, Lindstedt G, Knutsson F, Odén A, Janson PO, Mattson LA, Crona N, Lundberg PA. Fertil Steril. 1992 Mart; 57(3):505-13.
68-Menopoz sonrası PCOS kadınlarında kardiyovasküler hastalıklar ve risk faktörleri: 21 yıllık kontrollü takip çalışması. Schmidt J, Landin-Wilhelmsen K, Brännström M, Dahlgren E. J Clin Endocrinol Metab. 2011 Aralık; 96(12):3794-803.
69-Uzun süreli takipte polikistik yumurtalık sendromlu kadınların ölümleri. Pierpoint T, McKeigue PM, Isaacs AJ, Wild SH, Jacobs Lise. J Clin Epidemiol. 1998 Temmuz; 51(7):581-6.
70-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda kardiyovasküler hastalık, uzun süreli takip: retrospektif bir kohort çalışması. Wild S, Pierpoint T, McKeigue P, Jacobs H. Clin Endocrinol (Oxf). 2000 Mayıs; 52(5):595-600.
Polikistik Yumurtalık Sendromu Klinik Özelliklerine Sahip Menopoz Sonrası Kadınlarda 71-Kardiyovasküler Hastalık ve 10 Yıllık Ölüm. Merz CN, Shaw LJ, Azziz R, Stanczyk FZ, Sopko G, Braunstein GD, Kelsey SF, Kip KE, Cooper-DeHoff RM, Johnson BD, Vaccarino V, Reis SE, Bittner V, Hodgson TK, Rogers W, Pepine CJ. J Kadın Sağlığı (Larchmt). 2016 Eylül; 25(9):875-81.
72-Yetişkin kadınlarda androjen seviyeleri: yaş, menopoz ve ooforektomi ile değişir. Davison SL, Bell R, Donath S, Montalto JG, Davis SR. J Clin Endokrinol Metab. 2005 Temmuz; 90(7):3847-53.
73-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlar yaşlandıkça düzenli adet döngüleri kazanır. Elting MW, Korsen TJ, Rekers-Mombarg LT, Schoemaker J. Hum Reprod. 2000 Ocak; 15(1):24-8.
Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda orta yaşta serum testosteron seviyelerinin azalması. Winters SJ, Talbott E, Guzick DS, Zborowski J, McHugh KP. Fertil Steril. 2000 Nisan; 73(4):724-9.
75-Üreme yaşındaki normogonadotrofik oligo-amenoreik kısır kadınlarda polikistik ovary sendromu ile ilişkili özelliklerde yaşa bağlı farklılıklar. Bili H, Laven J, Imani B, Eijkemans MJ, Fauser BC. Eur J Endokrinol. 2001 Aralık; 145(6):749-55.
76-Polikistik yumurtalık sendromlu hastaların uzun süreli takibleri: üreme sonuçları ve yumurtalık rezervi. Hudecova M, Holte J, Olovsson M, Sundström Poromaa I. Hum Reprod. 2009 Mayıs; 24(5):1176-83.
77-Polikistik yumurtalık sendromlu zayıf ve obez kadınlarda koroner arter hastalığı risk faktörleri. Conway GS, Agrawal R, Betteridge DJ, Jacobs Lisesi. Clin Endocrinol (Oxf). 1992 Ağustos; 37(2):119-25.
78-Polikistik yumurtalık sendromlu genç kadınlarda olumsuz lipid ve koroner kalp hastalığı risk profilleri: vaka-kontrol çalışmasının sonuçları. Talbott E, Clerici A, Berga SL, Kuller L, Guzick D, Detre K, Daniels T, Engberg RA. J Clin Epidemiol. 1998 Mayıs; 51(5):415-22.
79-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda daha aterojenik serum lipoprotein profili vardır: bir vaka-kontrol çalışması. Valkenburg O, Steegers-Theunissen RP, Smedts HP, Dallinga-Thie GM, Fauser BC, Westerveld EH, Laven JS. J Clin Endokrinol Metab. 2008 Şubat; 93(2):470-6.
Polikistik yumurtalık sendromunda 80-Lipid seviyeleri: sistematik inceleme ve meta-analiz. Wild RA, Rizzo M, Clifton S, Carmina E. Fertil Steril. 2011 1 Mart; 95(3):1073-9.e1-11.
81-ACC/AHA 2017 yüksek tansiyon tanımı: polikistik yumurtalık sendromlu kadınlar için etkiler. Marchesan LB, Spritzer PM. Fertil Steril. 2019 Mar; 111(3):579-587.e1.
82-Polikistik Yumurtalık Sendromu ve Obezite ile Ilişkisi olan Üreme Yaşındaki Kadınlarda Hipertansiyon. Joham AE, Boyle JA, Zoungas S, Teede HJ. J Hipertens. 2015 Temmuz; 28(7):847-51.
83-Hiperinsülinimi ve obez fenotip, polikistik yumurtalık sendromlu genç normotans hastalarda kan basıncını farklı şekilde etkiler. Mioni R, Cà AD, Turra J, Azzolini S, Xamin N, Bleve L, Maffei P, Vettor R, Fallo F. Endokrin. 2017 Şubat; 55(2):625-634.
84-Polikistik yumurtalık sendromlu genç kadınlarda androjen seviyeleri ile kan basıncı arasındaki ilişki. Chen MJ, Yang WS, Yang JH, Chen CL, Ho HN, Yang YS. Hipertansiyon. 2007 Haziran; 49(6):1442-7.
85-Androjen reseptörü (AR) kardiyovasküler hastalıklarda kullanılır. Huang CK, Lee SO, Chang E, Pang H, Chang C. J Endokrinolle. 2016 Nisan; 229(1):R1-R16.
86-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda hipertansiyon: prevalans ve ilişkili kardiyovasküler risk faktörleri. Shi Y , Cui Y, Sun X, Ma G, Ma Z, Gao Q, Chen ZJ. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2014 Feb;173:66-7.
