İnsan vücudunu kas, yağ, su ve kemik oluşturmaktadır.
1-Kas ile yağ beslenme biçimi ve hareket miktarına bağlı olarak birbirine dönüşebilmektedir.
2-Kas (İskelet kası) miktarı arttıkça yağ miktarı azalmaktadır(1).
3-Kaslar yağları enerji (kalori) olarak kullanarak yağların azalmasına neden olmaktadır.
4-Kas fazla miktarda ise hareket fazla olmasa bile, kas miktarı ile doğru orantılı olarak daha fazla miktarda yağ enerji (kalori) olarak tüketilmektedir.
5-Buna karşılık yağlar kaslardan çok daha az miktarda enerji (kalori) harcadığı için kas miktarı az ve yağ miktarı fazla olan kişilerde metabolizma hızı yavaşlamakta ve bunun sonucunda yağlanma miktarı zaman içinde gittikçe artmaktadır.
Polikistik over sendromu olan kadınlarda vücut kas ve yağ miktarları ve dağılımları;
1-Vücutlarında toplam yağ miktarı fazla ve kas miktarı az olan şişman veya fazla kilolu kadınlarda kol ve bacakta bulunan kas miktarının karın ve bel bölgesinde bulunan kas miktarından daha fazla olduğu görülmektedir (erkek tipi kaslanma).
Buna karşılık vücudun üst kısmında yani karın ve bel bölgesinde bulunan yağ miktarının kalça ve bacakta bulunan yağ miktarından daha fazla olduğu görülmektedir (erkek tipi yağlanma).
2-Vücutlarında toplam kas miktarı normal veya fazla olan buna karşılık yağ miktarı normal veya az olan normal kilolu veya zayıf kadınlarda erkek tipi kaslanma olsun ya da olmasın vücudun üst kısmında yani karın ve bel bölgesinde bulunan yağ miktarının arttığı, vücudun alt kısmında yani kalça ve bacakta bulunan yağ miktarının azaldığı görülmektedir (erkek tipi yağlanma).
3-Vücutlarında toplam yağ ve kas miktarı normal seviyede olan normal kilolu ve zayıf kadınlarda karın ve bel bölgesinde bulunan kas miktarının kol ve bacakta bulunan kas miktarından daha fazla olduğu görülmektedir (kadın tipi kaslanma).
Buna karşılık vücudun üst kısmında yani karın ve bel bölgesinde bulunan yağ miktarının kalça ve bacakta bulunan yağ miktarından daha az olduğu görülmektedir (kadın tipi yağlanma).
Yüksek kas aktivitesine ihtiyaç duyan kadın sporcular tarafından doping amacıyla dışarıdan alınan ya da polikistik over sendromu'nda vücudun kendisinin fazla miktarda ürettiği erkeklik hormonları (testosteron, dihidrotestosteron) kas (iskelet kası) miktarını ve kas kuvvetini (gücü) arttırmaktadır (2,3,4,5,6).
Sporcu olmayan, hareketsiz kadınlarda dahi erkeklik hormonu miktarı arttıkça kas miktarı da artmakta olup vücutta bulunan kas ve yağların dağılımı değişmektedir (1).
Erkeklik hormonu miktarı arttıkça karın ve bel bölgesinde bulunan kas miktarı azalmakta, kol ve bacak kas miktarı artmaktadır (erkek tipi kaslanma). Buna karşılık vücudun üst kısmında yani karın ve bel bölgesinde bulunan yağ miktarı artmakta, vücudun alt kısmında yani kalça ve bacakta bulunan yağ miktarı azalmaktadır (erkek tipi yağlanma) (17,18).
1-Ergenlik dönemine (puberte) kadar erkeklik hormonları (testosteron) kız ve erkeklerde aynı miktarlarda üretilmektedir (7).
2-Ergenlik döneminin başlamasıyla birlikte erkeklerin testislerinde kızlardan 20 kat fazla miktarda erkeklik hormonu (testosteron) üretilmeye başlanmaktadır (7).
3-Fazla miktarda üretilen testosteron hormonu kas miktarı ve kas gücünün erkeklerde kadınlardan daha fazla olmasına neden olmaktadır (8).
4-Erkeklerin çok büyük çoğunluğunda testosteron hormonu alt sınır olarak kabul edilen 7.7 nmol/l (222 ng/dl) den fazla miktardadır (3,9,10).
5-Kadınların çok büyük çoğunluğunda ise testosteron hormonu 1.7 nmol/l (49 ng/dl) den daha az miktardadır (3,11,12).
6-Doping amacıyla dışarıdan erkeklik hormonu alan veya erkekten kadına cinsiyet değişikliği geçiren kadınlarda testosteron hormonu 5 nmol/l (144 ng/dl) den fazla miktarda bulunmaktadır.
7-Vücudunda kendiliğinden fazla miktarda erkeklik hormonu üretilen polikistik over sendromu olan kadınların çok büyük çoğunluğunda (%99) ise testosteron hormonu 5 nmol/l (144 ng/dl) den daha fazla miktarda değildir (13,14,15,16).
8-Polikistik over sendromu yoğun spor yapan kadınlarda özellikle yüksek kas aktivitesine ihtiyaç duyulan atletizm sporlarında (yüzme, koşu, tenis, dans gibi) normal toplumda görüldüğü 0randan 4-5 kat daha fazla miktarda görülmektedir (21,26,27).
Polikistik over sendromu atletizm sporcularında (yüzme, koşu, tenis, dans gibi) adet gecikmesi veya adet olamama şeklinde görülen adet düzensizliğinin en sık nedenidir (19,20,21,22);
1-Atletizm sporcularında adet düzensizliğinin sık görülen diğer nedeni vücutlarında yağ miktarının azalmasına bağlı olarak ortaya çıkan enerji (kalori) yetersizliğidir (23,24,25).
2-Enerji yetersizliği beyin (hipotalamus) den salgılanan hormonların (GnRH) engellenmesi sonucunda yumurta büyümesi ve yumurtlamanın durmasına neden olmaktadır.
3-Yumurta büyümesi ve yumurtlamanın durması adet gecikmesi veya adet olamama şeklinde görülen adet düzensizliğine neden olmaktadır(23,24,25).
Adet düzensizliği ve tüylenme artışı gibi herhangi bir şikayeti olmayan (asemptomatik) sadece erkeklik hormonları (testosteron) kanda fazla miktarda ölçülen ergenlik döneminde bulunan atletizm sporcularının (yüzme, koşu, tenis, dans gibi) yarıya yakınında polikistik over sendromu olduğu görülmüştür (26).
Polikistik over sendromu' nun yüksek kas aktivitesi gerektiren spor dallarında avantaj sağlaması nedeniyle bu spor dallarında başarılı olan kadınların arasında polikistik over sendromu olan kadınlar oldukça fazla miktarda bulunmaktadır.
Kaynaklar
1-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda serum testosteron seviyeleri, vücut yağı ve kas kütle dağılımı arasındaki ilişkiler. Douchi T, Yoshimitsu N, Nagata Y. Endocr J. 2001 Aralık; 48(6):685-9.
2-İskelet kaslarında testosteron etkisi. Herbst KL, Bhasin S. Curr Opin Clin Nutr Metab Bakımı. 2004 Mayıs; 7(3):271-7.
3-Dolaşımda Testosteron, Atletik Performansta Cinsiyet Farklılıklarının Hormonal Temeli Olarak. Handelsman DJ, Hirschberg AL, Bermon S. Endocr Rev. 2018 1 Ekim; 39(5):803-829.
4-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlar, vücut yapısına bakılmaksızın daha fazla kas gücüne sahiptir. Kogure GS, Silva RC, Picchi Ramos FK, Miranda-Furtado CL, Lara LA, Ferriani RA, Dos Reis RM. Gynecol Endocrinol 2015 Mar; 31(3):237-42.
5-Anabolik steroid kullanımı ve on ağırlık antrenmanı yapan kadın sporcu üzerinde algılanan etkiler. Strauss RH, Liggett MT, Lanese RR. JAMA. 1985 17 Mayıs; 253(19):2871-3.
6-Sporcuların hormonal dopinji ve androjenizasyonu: Almanya Demokratik Cumhuriyeti hükümetinin gizli bir programı. Franke WW, Berendonk B. Clin Kimya. 1997 Temmuz; 43(7):1262-79.
7-Ergenlik öncesi ve ergenlik çağındaki erkek ve kız çocuklarında dolaşımdaki cinsiyet steroid seviyelerinin yeni bir ultra hassas gaz kromatografisi-tandem kütle spektrometrisi yöntemiyle değerlendirilmesi. Courant F, Aksglaede L, Antignac JP, Monteau F, Sorensen K, Andersson, Skakkebaek NE, Juul A, Bizec BL. J Clin Endocrinol Metab. 2010 Ocak; 95(1):82-92.
8- Atletik performanstaki cinsiyet farklılıkları, erkek ergenliğinin başlangıcıyla örtüşür. Handelsman DJ. Clin Endocrinol (Oxf). 2017 Temmuz; 87(1):68-72.
Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'da dört kohort çalışmasında dolaşan testosteron seviyeleri için 9 uyumlu referans aralığı. Travison TG, Vesper HW, Orwoll E, Wu F, Kaufman JM, Wang Y, Lapauw B, Fiers T, Matsumoto, Bhasin S. J, Clin Endocrinol Metab. 2017 1 Nisan; 102(4):1161-1173.
10-Yetişkin testosteronu ve tandem kütle spektrometrisiyle hesaplanan serbest testosteron referans aralıkları. Neale SM, Hocking R, Biswas M, Turkes A, Rees D, Rees DA, Evans C. Ann Clin Biochem. 2013 Mart; 50(Bölüm 2):159-61.
11-Sıvı kromatografi-tandem kütle spektrometrisi ile ölçülen kadınlarda serum testosteronu ve androstenedion konsantrasyonları için yaşa özgü referans aralıkları. Haring R, Hannemann A, John U, Radke D, Nauck M, Wallaschofski H, Owen L, Adaway J, Keevil BG, Brabant G. J Clin Endocrinol Metab. 2012 Şubat; 97(2):408-15.
12-Serum androjen profili ve kadın Olimpiyat sporcularında fiziksel performans. Eklund E, Berglund B, Labrie F, Carlström K, Ekström L, Hirschberg AL. Br J Spor Medikatı. 2017 Eylül; 51(17):1301-1308.
13-Polikistik Yumurtalık Sendromu Olan Kadınlarda Hiperandrojenizmin Tanımı: Zorlu Bir Bakış Açısı. Pasquali R, Zanotti L, Fanelli F, Mezzullo M, Fazzini A, Morselli Labate, Repaci A, Ribichini D, Gambineri A. J Clin Endocrinol Metab. 2016 Mayıs; 101(5):2013-22.
14-Polikistik yumurtalık sendromlu kadınlarda toplam testosteron testleri: hirsutizm ile hassasiyet ve korelasyon. Legro RS, Schlaff WD, Diamond MP, Coutifaris C, Casson PR, Brzyski RG, Christman GM, Trussell JC, Krawetz SA, Snyder PJ, Ohl D, Carson SA, Steinkampf MP, Carr BR, McGovern PG, Cataldo NA, Gosman GG, Nestler JE, Myers ER, Santoro N, Eisenberg E, Zhang M, Zhang H. J Clin Endocrinol Metab. 2010 Aralık; 95(12):5305-13.
15-Polikistik Yumurtalık Sendromu Olan Kadınların Fenotiplenmesinde Androjen Testi Doğruluğunun Sonuçları. Tosi F, Fiers T, Kaufman JM, Dall'Alda M, Moretta R, Giagulli VA, Bonora E, Moghetti P. J Clin Endocrinol Metab. 2016 Şubat; 101(2):610-8.
16-Polikistik yumurtalık sendromu tanısı için kütle spektrometrisi steroid profillemesinin performansı. andelsman DJ, Teede HJ, Desai R, Norman RJ, Moran LJ. Hum Reprod. 2017 1 Temmuz; 32(7):1540.
17-Danazol tedavisiyle vücut bileşimindeki değişiklikler. Bruce R, Lees B, Whitcroft SI, McSweeney G, Shaw RW, Stevenson JC. Fertil Steril. 1991 Eylül; 56(3):574-6.
18-Uzun süreli testosteron uygulaması, kadından erkeğe trans bireylerde visseral yağ artışını sağlar. Elbers JM, Asscheman H, Seidell JC, Megens JA, Gooren LJ. J Clin Endokrinol Metab. 1997 Temmuz; 82(7):2044-7.
19-Yüzücülerde adet disfonksiyonu: belirgin bir oluşum. Constantini NW, Warren milletvekili. J Clin Endokrinol Metab. 1995 Eylül; 80(9):2740-4.
20-Hiperandrojenizm, olimpik sporcularda üreme bozukluğunu açıklayabilir. Hagmar M, Berglund B, Brismar K, Hirschberg AL. Tıp Bilimi Spor Egzersizi. 2009 Haziran; 41(6):1241-8.
21-İranlı kadın sporcularda amenore ve oligomenore yaygınlığı ile atletik sporlar arasındaki ilişki. Dadgostar H, Razi M, Aleyasin A, Alenabi T, Dahaghin S.Sports Med Arthrosc Rehabil Ther Technol. 30 Temmuz 2009; 1(1):16.
Testosteron ve hipofiz hormonlarının 22-günlük profilleri, dayanıklılık sporcularında adet bozukluklarının farklı mekanizmalarını önermektedir. Rickenlund A, Thorén M, Carlström K, von Schoultz B, Hirschberg AL. J Clin Endocrinol Metab. 2004 Şubat; 89(2):702-7.
23-Yoğun egzersizin kadın üreme sistemi üzerindeki etkileri. Warren milletvekili, Perlroth NE. J Endokrinol. 2001 Temmuz; 170(1):3-11.
24-Kadın sporcu üçlü: kadın sporcuların düşük enerji erişiminden kaçınmak için özel özen göstermesi gerekir mi? Loucks AB, Stachenfeld NS, DiPietro L. Tıp Bilimi Spor Antrenmanı. 2006 Ekim; 38(10):1694-700.
25-Normal adet gören koşucularda nabızlı LH salınımında kusurlar. Cumming DC, Vickovic MM, Wall SR, Fluker MR. J Clin Endokrinol Metab. 1985Apr; 60(4):810-2.
26-Elit ergen kadın sporcular arasında hiperandrojenizm. Eliakim A, Marom N, Galitskaya L, Nemet D. J. Pediatr Endokrinol Metab. 2010 Ağustos; 23(8):755-8.
27-Hiperandrojenite, kadın sporcularda oligomenore veya amenoreonun altında yatan alternatif bir mekanizmadır ve fiziksel performansı artırabilir. Rickenlund A, Carlström K, Ekblom B, Brismar TB, von Schoultz B, Hirschberg AL. Fertil Steril. 2003 Nisan; 79(4):947-55.
